Klasa ochronności jest umownym oznaczeniem parametrów urządzeń elektrycznych i elektronicznych, określającym poziom ich ogólnej ochrony przeciwporażeniowej. Jej klasyfikacja zależy zarówno od specyfiki konstrukcji danego produktu, jak i jego właściwości użytkowych. Informuje o najważniejszych cechach urządzenia pod kątem obecności zabezpieczeń, a także określa środki wymagane do ich prawidłowego zapewnienia. Zgodnie z obowiązującymi obecnymi normami, wyróżnić można cztery klasy określające poziom ochrony przeciwporażeniowej – 0, I, II i III.
Przynależność urządzeń oraz instalacji elektrycznych do poszczególnych klas ochronności uzasadniona została w normie PN-EN 61140:2005/A1:2008, dotyczącej ochrony przed porażeniem elektrycznym. Powszechne używanie sprzętów zasilanych energią elektryczną wiąże się z różnego rodzaju zagrożeniami dla człowieka, a także zwierząt hodowlanych oraz środowiska. Dotyczy to np. szkodliwego oddziaływania elektryczności statycznej na organizmy żywe oraz procesy technologiczne, ryzyka porażenia prądem i oparzenia łukiem elektrycznym, zagrożeń związanych z pożarami czy wybuchami oraz niekorzystnym wpływem silnych pól elektromagnetycznych na zdrowie.
Spis treści
Środki ochrony przeciwporażeniowej
Zapewnienie odpowiednich środków ochrony jest niezbędne do zmniejszenia prawdopodobieństwa wystąpienia czynników niebezpiecznych. W tym celu stosuje się zespół środków technicznych oraz organizacyjno-prawnych, które przyczyniają się do zwiększenia bezpieczeństwa eksploatacji sieci, instalacji i urządzeń elektroenergetycznych. Jednym z takich rozwiązań jest klasyfikacja klas ochronności. Ich wdrożenie pozwala na określenie poziomu bezpieczeństwa elektrycznego, co ułatwia realizację prac przy urządzeniach elektrycznych oraz ich obsługę. Klasyfikacja klas ochronności jest jednym z elementów systemu technicznych i organizacyjnych środków ochrony, które współpracują ze sobą i koordynują działanie ochrony podstawowej oraz środków uzupełniających.
Klasa 0 poziomu ochronności
Urządzenia zaliczane do 0 klasy ochronności charakteryzują się najniższym stopniem zabezpieczenia. Ochrona przed porażeniem elektrycznym jest w ich przypadku realizowana za sprawą izolacji podstawowej, bez zacisku ochronnego. W praktyce oznacza to, że urządzenia z klasą 0 zapewniają ochronę jedynie przed dotykiem bezpośrednim. W przypadku uszkodzenia podstawowej izolacji, wskazane jest zatem umieszczenie danego sprzętu poza zasięgiem człowieka oraz odpowiednie izolowanie jego stanowiska. W Polsce urządzenia z poziomem ochrony 0 dopuszczane są do użytku jedynie przy braku jednoczesnego kontaktu z użytkownikami, a także potencjałem ziemi. Dotyczy to np. niektórych opraw oświetleniowych. Urządzenia te mogą być stosowane wyłącznie w środowisku nieprzewodzącym prądu, na izolowanym stanowisku lub po zapewnieniu ochrony w postaci elektrycznej separacji pojedynczego odbiornika. Klasa ochronności 0 jako jedyna nie jest oznaczana żadnym symbolem graficznym.
Klasa I ochrony przeciwporażeniowej
Urządzenia elektryczne klasy I wyposażane są w podstawową izolację, która zapewnia wystarczającą ochronę przed bezpośrednim dotykiem. Aby zapewnić zabezpieczenie przed dotykiem pośrednim (np. w postaci ochrony przy zakłócaniu), wykorzystuje się przyłączanie do odpowiedniego zacisku ochronnego urządzenia, przewodu ochronno-neutralnego (PEN) lub przewodu ochronnego (PE). W ten sposób osiągnąć można ochronę poprzez samoczynne wyłączenie zasilania na skutek zastosowania odpowiednich urządzeń, a także ograniczyć napięcia dotykowe do poziomów niewychodzących poza wartości bezpiecznego napięcia dotykowego, ustalonego dla określonych warunków środowiskowych. Symbol graficzny urządzeń z poziomem ochronności I klasy ma postać okręgu, z umieszczonym wewnątrz symbolem uziemienia.
Klasa II ochronności elektrycznej
Urządzenia zaliczane do grupy z poziomem ochronności II klasy charakteryzują się zastosowaniem wzmocnionej izolacji – zapewnia ona ochronę przed dotykiem zarówno bezpośrednim, jak i pośrednim. W tego rodzaju sprzętach, zapewnienie ochrony przeciwporażeniowej odbywa się także poprzez zastosowanie izolacji podstawowej oraz dodatkowej. W takim przypadku nie ma potrzeby połączenia obudowy danego urządzenia z uziemiającym przewodem ochronnym, dzięki czemu do zasilania można wykorzystać np. kable dwużyłowe ze złączami IEC C7. Urządzenia klasy I oraz II cechują się podobnym zakresem zastosowań, ze względu na zbliżony wpływ warunków zewnętrznych na zastosowane środki ochronne. Różnice występują głównie w instalacjach specjalnych, dla których kryteria zabezpieczeń są bardziej zaostrzone. Urządzenia w II klasie ochronności oznaczane są symbolem nałożonych na siebie dwóch kwadratów – mniejszy wewnątrz większego.
Klasa III stopnia ochrony przeciwporażeniowej
Urządzenia z klasą III dysponują specjalną ochroną przeciwporażeniową, która wynika z zasilania bardzo niskim napięciem (ELV). Jego wartość nie przekracza dopuszczalnego napięcia dotykowego bezpiecznego (UL) dla określonych warunków środowiskowych. Urządzenia zaliczane do tej grupy zasilane są zatem napięciem 50V prądu przemiennego i 120V prądu stałego. W przypadku produktów w III klasie ochronności nie występuje bolec ochrony we wtyczce. Sprzęty tego typu to przede wszystkim lampy oświetleniowe montowane na basenach i w łazienkach, a także niektóre narzędzia ręczne. Symbolem graficznym III klasy ochronności urządzeń elektrycznych jest romb z trzema pionowymi kreskami wewnątrz.
